„TP”, Nr 23 (2813), 8 czerwca 2003, http://www.tygodnik.com.pl/tp/2813/kultura03.php

Pierwszy "Matrix" pobudził wyobraźnię milionów młodych ludzi na całym świecie, stając się elementem ich pokoleniowego toposu. O ile jednak pokoleniowe toposy się zmieniają, zasady działania rynku pozostają niezmienne. Dzieło braci Wachowskich podzieliło los "Gwiezdnych wojen".


O ile pierwszy odcinek "Matrixa" stanowił najbardziej jak do tej pory udane połączenie wirtualnej rzeczywistości gry komputerowej z filmem kung-fu ŕ la Jet Li, w drugiej części do miksu doszły elementy ulicznych wyścigów samochodowych typu "Szybcy i wściekli" tudzież zabawy w mocno alternatywnym nocnym klubie.

Tym ostatnim jest miasto Syjon, gdzie niedobitki ludzkości rządzone przez mądrych starców i bronione przez walecznych kapitanów ŕ la "Gwiezdne wojny" odprawiają orgie przy muzyce typu drum and bass. Kochają się również Neo (Keanu Reeves) i Trinity (Carrie-Anne Moss), choć tego pierwszego miłość nie zbawia. Wręcz przeciwnie, jest równie samotny jak był cztery lata temu, a zbawienia - wszyscy oczekują od niego.

To znaczy nie wszyscy. Głównie Morfeusz (Laurence Fishburne) będący odpowiednikiem Jana Chrzciciela, bo nie ma się co oszukiwać: scenariusz Larry'ego i Andy'ego Wachowskich czerpie z Ewangelii w jeszcze większym stopniu niż nowe gwiezdnowojenne "epizody" George'a Lucasa. Neo zresztą doszedł do takiej cybernetycznej biegłości w hackowaniu Matrycy, że przebywając w jej wirtualnych trzewiach potrafi nie tylko latać ("Znowu robi z siebie Supermana!" - powiada nowy członek załogi Nabuchodonozora, Link, czyli Harold Perrineau) lecz nawet wskrzeszać zmarłych. Kto wstaje z mar, nie powiem, ale chciałbym nadmienić, że scena, w której Neo czyni ten akurat cud, jest bardzo ładna: wzruszająca oraz - ze względu na miejsce, do którego sięga nasz mesjasz - romantyczno-symboliczna.

Symboli znajdujemy w "dwójce" znacznie więcej, podobnie jak filozofii czy raczej filozofowania różnej próby. Chwilami staje się ono dość męczące, bo zamiast prowadzić dialogi, bohaterowie przerzucają się aforyzmami, a Laurence Fishburne tłumaczący tajemnice swej wiary brzmi jak James Earl Jones wychwalający zalety firmy Verizon, amerykańskiego potentata telekomunikacyjnego. "Matrix" nie tylko sam w sobie jest filmem kultowym, ale odwołuje się również do mniej lub bardziej świadomych, choć powszechnych, lęków przed technicyzacją świata, nawiązując przy tym do najstarszych mitów i najnowszych kanonów kultury masowej. Tyle że odnośniki historyczno-kulturowe sprowadzają się do płaszczyzny nazewnictwa.

Z mitologii greckiej pożyczyli Wachowscy: Persefonę (Monica Bellucci w sukience z białego lateksu) i Niobe (Jada Pinkett Smith, która najwyraźniej gra jedynie preludium do poważniejszej roli w trzecim odcinku), ze Starego Testamentu - Syjon i Nabuchodonozora, z mroków średniowiecza - Merowinga (Lambert Wilson), z kinematografii japońskiej - Mifune i tak dalej i tak dalej. Owe imiona oraz nazwy mają przede wszystkim fajnie brzmieć: z czymś się młodzieży ogólnie kojarzyć, ale nie do końca, krótko mówiąc - pogłębiać tajemniczość eposu.

Kręcąc "jedynkę" Wachowscy stworzyli pierwszy z prawdziwego zdarzenia film dla pokolenia wychowanego na "Doomie" i "Quake'u". Podobnie jak "Gwiezdne wojny" z roku 1977, "Matrix" pobudził wyobraźnię milionów młodych ludzi na całym świecie, stając się elementem ich pokoleniowego toposu. O ile jednak pokoleniowe toposy się zmieniają, zasady działania rynku pozostają niezmienne. Dzieło chicagowskiego rodzeństwa podzieliło los "Gwiezdnych wojen". Ponieważ "Reaktywacja" stanowi łącznik między wprowadzeniem a epilogiem - sama klasycznego wstępu, rozwinięcia i zakończenia nie posiada, choć mogłaby.

Ale twórcy poszli na łatwiznę. Film urywa się w pół zdania, a całość puentuje napis: "Ciąg dalszy nastąpi", jak w telewizyjnym serialu. Skoro wolno było Lucasowi, czemu nie wolno nam - stwierdzili widać bracia W. Cóż, wszystko wolno. Zwłaszcza w Matrycy. Ale pierwszy film był tak oryginalny, świeży, bezkompromisowy oraz trzymający w napięciu, że mogliśmy oczekiwać bardziej fajerwerkowego finału. "Matrix: Reaktywacja", podobnie jak "Imperium kontratakuje", jest pół-filmem: brak mu i waloru nowości, i zaspokajającego ciekawość oraz satysfakcjonującego zmysły, efektownego rozwiązania nabrzmiałych wątków.

Co nie znaczy, że w napięciu nie trzyma akcja. Jeśli chodzi o widowiskowość, mamy do czynienia z wypasem maksymalnym, jak mówią młodzi. Scenografowie żonglują pocztówkami z postindustrialnej epoki jaskiniowej (Syjon), barokowego pałacu, XX--wiecznego blokowiska i takiejże metropolii (zbudowane w Australii Los Angeles), wplatając ponadto do tego misz maszu - a czemu by nie - krajobraz dzikich turni.

O efektach specjalnych wypisano już morze atramentu (cyfrowego) i trzeba przyznać, że zachwyty są w pełni uzasadnione. Pojedynek na szosie, podczas którego kamera zsynchronizowana z motocyklem Trinity łamie przepisy kodeksu drogowego, śmigając obok samochodów, tudzież nad i pod nimi - stanowi arcydzieło komputerowej symulacji. Podobnie jak koszący lot Neo, który falą uderzeniową kasuje pół miasta, by uratować osobę bliską sercu. Do efektów specjalnych można też zaliczyć krótki występ bliźniaków-albinosów (Adrian i Neil Rayment), którzy noszą białe dready. Dlaczego? Powtórzmy: a dlaczego by nie. Wyglądają w nich super.

Problem polega na tym, że z postaciami, które w pierwszej części budziły sympatię, trudno się identyfikować. Neo jako zwykły śmiertelnik był początkowo równie zdezorientowany jak my. Walcząc z agentem Smithem (Hugo Weaving) nie zdawał sobie sprawy z własnych możliwości, a zatem ryzykował wszystko. Tym razem bez wysiłku stawia czoło stu agentom Smithom, fruwa szybciej niż ponaddźwiękowy odrzutowiec, kulom nie musi się kłaniać, uzdrawia dotykiem i samym wejściem do restauracji wywołuje burzę hormonów w boskim ciele Moniki Bellucci. Jest perfekcyjny i niezwyciężony, co dla publiczności powyżej 13. roku życia czyni go, niestety, trochę śmiesznawym i nudnawym, kolejnym superherosem z komiksowego panteonu.

Morfeusz błyszczy tylko w jednej, dość dramatycznej i nieco zaskakującej scenie. Zaskakującej, ponieważ przemawia do tłumów, z górnej półki Syjonu, nie jak kaznodzieja, prawiący pseudomistyczne kazanie, lecz jak żołnierz: krótko, węzłowato i do rzeczy. Szkoda, że przez resztę filmu, skryty za okularami przeciwsłonecznymi, daje pokaz werbalnej monotonii, której pozazdrościć by mu mogli tybetańscy mnisi.

Scenariusz każe nam wierzyć, że Trinity jest do szaleństwa zakochana w Neo i vice versa, ale nie dostrzegamy między nimi żadnej bliskości poza komiczną chucią i podobnym gustem, jeśli chodzi o środki BHP, a konkretnie ochronę przyzwyczajonych do półmroku oczu przed światłem słonecznym. Może zresztą się nie znam i jestem staromodny, bo tak właśnie wyglądać powinna miłość w czasach Matrycy, prężna i usportowiona, jak między nowoczesną pensjonarką Zutą a kolegą Kopyrdą (patrz "Ferdydurke").