O katalogu wystawy "Sol Invictus"

W poprzednim numerze "Tygodnika" Agnieszka Sabor pisała o IX Biennale Sztuki Wobec Wartości, zainicjowanym przez Muzeum Archidiecezjalne w Katowicach. Wystawie w katowickiej Galerii Sztuki Współczesnej BWA towarzyszy katalog, który jest de facto obszerną - dwujęzyczną (polsko-angielską) książką z zakresu krytyki sztuki. Zawiera zbiór artykułów różnych autorów, także samych malarzy, prezentacje artystycznych sylwetek twórców wystawianych prac i analizy ich dzieł. Klarowny jest układ publikacji. Teksty wyjaśniające i przypominające pochodzenie oraz znaczenie tytułu tegorocznej wystawy "Sol Invictus" poprzedzają szkice poświęcone poszczególnym twórcom. Zamykają ją biogramy artystów, a wzbogacają reprodukcje opisanych prac. Katalog wydano pod redakcją Stanisława J. Rukszy - kuratora wystawy.

Artykuły wprowadzają w rozległe zagadnienia malarstwa i chrześcijaństwa, zapraszają - pisze o tym we wstępie S.J. Ruksza - "do dyskusji o perspektywach i problemach spotkania sztuki z religią", które jest "kumulacją dwóch dziedzin ostatecznie zawsze osnutych mgłą tajemnicy".

Zamieszczone szkice odnoszą się do przewodniej myśli całej wystawy, którą jest idea Światła, Światła prawdziwego, niezwyciężonego, o chrześcijańskim pochodzeniu. Autorzy tekstów analizują związki sztuki z chrześcijaństwem, które przybierają w malarstwie różne formy realizacji przez bezpośrednie powiązania tematyczne, mniej lub bardziej jasną symbolikę, aluzję, odniesienie do absolutnego punktu. Sięgają do okresów wczesnochrześcijańskich, kiedy to przyswojono antyczną ikonografię Heliosa, w celu wyrażania nowych dogmatów ukazując Chrystusa jako Słońce, jako "Sol Invictus". Przypominają najczęściej spotykaną realizację tego tematu, z jaką spotykamy się patrząc na monstrancję - "Słowo Boże obleczone w Słońce" (ks. Henryk Pyka). Zestawiają wiarę i widzenie, twórcę i Stwórcę, ostatecznie podsumowując: "Artysta może być dzisiaj tylko "artystą odchodzenia"; artystą kenozy raczej niż genezy." (Tadeusz Sławek). Prowadzą rozważania nad religijnością, w której upatrują źródło twórczości, a istotę sztuki widzą w pięknie "blasku otwarcia się na Innego i Inne" (Janusz Krupiński).

O swoim malarstwie i inspiracjach piszą: Stefan Gierowski, Koji Kamoji, Jerzy Nowosielski. W kontekście grafik Lebensteina księgę Hioba komentuje ks. Adam Boniecki. Analizując ascetyczne malarstwo Jacka Sempolińskiego Maciej Mazurek cytuje Władysława Stróżewskiego: "Sacrum w sztuce wyraża się często poprzez pustkę, ogołocenie, przez ascetyzm środków, przedmiotów, z którego żaden nie jest ważny sam dla siebie, lecz dla czegoś innego, dla czystego sensu, w którego ujawnieniu się wyczerpuje".

Stanisław Jerzy Ruksza dokonuje próby charakterystyki sztuki Stefana Gierowskiego - "malarza praw", by uchwycić sens znaczenia bieli w jego twórczości. Szczególnie wiele miejsca poświęca interpretacji Obrazu DLXXI z cyklu "Malowanie dziesięciorga przykazań". ""Biały" Obraz DLXXI - zauważa S.J. Ruksza - jest ekranem możliwości i jednocześnie ekwiwalentem mistycznego spotkania (nie mistycznym obrazem"". W odniesieniu do tej pracy przypomina o braku opisu ujawniającego "wygląd" Boga, zakazie wizerunków Jedynego i spotkaniu Jahwe z człowiekiem, które dokonuje się przez zjednoczenie, poza zmysłowym widzeniem.

Piszą także: Andrzej P. Bator o Alfonsie Mazurkiewiczu i jego próbach "zjednoczenia konkretu i abstrakcji"; Roman Lewandowski o "ewokacji codzienności" u Jarosława Modzelewskiego oraz o artystycznym dojrzewaniu do sacrum Andrzeja Szewczyka; Tomasz Gryglewicz o Stanisławie Rodzińskim; Stanisław Rodziński o Jacku Sienickim; Danuta Wróblewska o pracach na jedwabiu i papierze Wojciecha Sadleya; Marta Raczek o Marku Sobczyku; Krystyna Czerni o ewolucji sztuki Leona Tarasewicza. Autorstwa Mieczysława Szewczuka są fragmenty z notatek o motywie i symbolu światła u Jacka Waltosia.

Jaromir Jedliński w tekście dedykowanym "artyście spotkania indywidualnego" - Kojiemu Kamojiemu przytacza anegdotę opowiedzianą mu przez twórcę: "...pewien chiński malarz powiedział tak: Nim weźmiesz pędzel, ustal swoje położenie względem Nieba i Ziemi. Ja też próbuję - ale malując, pracując" (Koji Kamoji). Te punkty położenia malarstwa we współczesnej sztuce polskiej próbowali pokazać krytycy tekstów zamieszczonych w katalogu.

(m)