Czytanie bywa okrutne
Z prof. TADEUSZEM SŁAWKIEM
literaturoznawcą, rozmawia Jarosław Makowski

Ciało, które chce być dotykane, głaskane, ma nie tylko czytelnik; ciało ma także książka. Jestem przeciwnikiem operacji plastycznych - za wyjątkiem sytuacji dramatycznych czy losowych. Wynika to stąd, że zmarszczki i pęknięcia skóry stanowią świadectwo naszej wierności wobec czasu. I dlatego myślę, że nieskazitelna książka, której właściciel jest purystą-terrorystą i nie pozwala nikomu wziąć jej do ręki, jest poddawana jakby „operacji plastycznej”, która usiłuje skasować, wymazać czas.

Książka miesiąca: opowiadania Idy Fink

IDA FINK, „Odpływający ogród. Opowiadania zebrane”. Wydawnictwo W.A.B. Warszawa 2003, seria „Archipelagi”.

Przeszły nieprzedawniony PIOTR ŚLIWIŃSKI Ukazanie się zbioru opowiadań Idy Fink daje okazję do tego, by nie tylko przypomnieć tę pisarkę cenioną, choć za mało u nas znaną, ale i zastanowić się nad sposobem odbierania literatury o Holokauście.

Rozmowy z komendantem Sobiboru i Treblinki

Człowiek, owady i bydło MAREK ZAJĄC Z opowieści Franza Stangla, komendanta Treblinki, wyłania się cały skomplikowany mechanizm wkraczania człowieka w system zła, a następnie współorganizowania tego systemu.

GITTA SERENY, „W stronę ciemności. Rozmowy z komendantem Treblinki”, Wydawnictwo Cyklady, Warszawa 2002.

Druga powieść czeskiego pisarza Jáchyma Topola, autora „Siostry”

Krew i ogień
LESZEK ENGELKING

„I pierwszy [anioł] zatrąbił. A powstał grad i ogień - pomieszane z krwią, i spadły na ziemię. A spłonęła trzecia część ziemi...” Ten fragment Apokalipsy przychodzi na myśl, kiedy czytamy krótką powieść Jáchyma Topola „Anioł”.

Dokumenty soborów po raz pierwszy dostępne w całości po polsku

„Dokumenty soborów powszechnych”, t. 2 (869–1312), opr. Arkadiusz Baron, Henryk Pietras, Wydawnictwo WAM, Kraków 2002.

Średniowiecze w soborowych lustrach Ks. JAN KRACIK Jurydyczne tony i polityczne uwikłanie soborów średniowiecza brało się z ciągle zbyt słabo rozgraniczonych kompetencji duchownej i świeckiej zwierzchności jednorodnie postrzeganego chrześcijaństwa. Gdyby dziś połączyć obrady synodu i Sejmu, ich wspólne uchwały też byłyby mieszaniną porządków.

Literatura i teologia: niebezpieczeństwo uproszczonej lektury

PAUL EVDOKIMOV, „Gogol i Dostojewski, czyli zstąpienie do otchłani”, przeł. Adriana Kunka. Wydawnictwo Homini, Bydgoszcz 2002. Cena 32 zł. Wyd. francuskie: 1961.

Jaskinia Gogola i Dostojewskiego GRZEGORZ PRZEBINDA Paul Evdokimov jest w Polsce znany jako autor fundamentalnego ”Prawosławia”, lektury niezbędnej każdemu, kto chce zrozumieć duchowość Kościoła wschodniego. W książce wydanej u nas ostatnio - czterdzieści lat po publikacji oryginału - zapragnął nauczyć „prawidłowego odczytywania” dzieła Gogola i Dostojewskiego.

Pierwsza synteza polskiej „sztuki krytycznej” lat 90

Bezpieczny bunt AGNIESZKA SABOR Najtrudniej jest ocenić przeszłość najbliższą. Obiektywizm naukowca ściera się z zaangażowaniem uczestnika. Metodologiczny dystans z aktualnością ideologicznego manifestu. Nie wiadomo, czy naprawdę chodzi już o przeszłość, czy ciągle jeszcze o teraźniejszość. Tak jest z oceną sztuki polskiej lat 90.

Izabela Kowalczyk, „Ciało i władza. Polska sztuka krytyczna lat 90.”, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2002, cena 35 zł.

„Tekstylia”, czyli o najmłodszej literaturze polskiej

Bliscy, obcy ADAM POPRAWA Szkoda, że autorzy tak ważnej antologii („Tekstylia. O 'rocznikach siedemdziesiątych'”) tak swoje dzieło zepsuli. Z powodu ich niedbałości łatwo książkę - a co gorsza, całą twórczość najmłodszych pisarzy - zlekceważyć.

Władysława Stróżewskiego „Wokół piękna”

Wdzięczność i odrobina nostalgii MIECZYSŁAW TOMASZEWSKI Moją pierwszą i spontaniczną reakcją na nową książkę Władysława Stróżewskiego - naszego „Stróża” - jest wdzięczność. Wdzięczność za niejedno. Po pierwsze, za mądrość tej księgi.

Władysław Stróżewski, „Wokół piękna, Szkice z estetyki”, Universitas, Kraków 2002.

Anna Landau-Czajka o świecie z polskich elementarzy

Anna Landau-Czajka, „Co Alicja odkrywa po własnej stronie lustra: Życie codzienne, społeczeństwo, władza w podręcznikach dla dzieci najmłodszych 1785–2000”. Wyd. Neriton, Instytut Historii PAN, Warszawa 2002.

Polska dla grzecznych dzieci Jerzy Jedlicki Pod wprawnym skalpelem analitycznym Anny Landau-Czajki skromne książeczki dla najmłodszych okazują się wymownymi lustrami odbijającymi i realia, i ideały swych epok.

„Pod władzą książek”

Żal
ANDRZEJ ROSTOCKI

Przeczytane

„Dwa języki”
ALBRECHT LEMPP

„Wstyd zostawiony w szufladzie”
TADEUSZ LUBELSKI